Đ
Đăng Kiên
Guest
Định hướng tất yếu
Ngành thủy sản từ lâu đã giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam. Với đường bờ biển dài và tài nguyên phong phú, ngành không chỉ đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu mà còn là sinh kế của hàng triệu lao động.
Tuy nhiên, trước những thách thức về biến đổi khí hậu và áp lực từ thị trường toàn cầu, phát triển bền vững đã trở thành định hướng tất yếu. Đây là một quá trình vận hành dựa trên nền tảng khoa học và sự tôn trọng các quy luật tự nhiên nhằm duy trì nguồn lợi cho các thế hệ tương lai. Một mô hình bền vững thực thụ phải đảm bảo sự cân bằng tuyệt đối giữa ba yếu tố cốt lõi: Kinh tế, Môi trường và Xã hội.
Tuy nhiên, trước những thách thức về biến đổi khí hậu và áp lực từ thị trường toàn cầu, phát triển bền vững đã trở thành định hướng tất yếu. Đây là một quá trình vận hành dựa trên nền tảng khoa học và sự tôn trọng các quy luật tự nhiên nhằm duy trì nguồn lợi cho các thế hệ tương lai. Một mô hình bền vững thực thụ phải đảm bảo sự cân bằng tuyệt đối giữa ba yếu tố cốt lõi: Kinh tế, Môi trường và Xã hội.
Về kinh tế, hoạt động sản xuất phải chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu, mang lại giá trị gia tăng cao. Về môi trường, phải hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái biển, bảo vệ đa dạng sinh học và nguồn nước. Về xã hội, phát triển bền vững cần đảm bảo sinh kế ổn định, an toàn và phúc lợi cho cộng đồng ngư dân ven biển – những người trực tiếp giữ gìn chủ quyền và nguồn lợi biển đảo.
Trong bối cảnh các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Bắc Mỹ hay Nhật Bản ngày càng siết chặt các quy định về truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và môi trường, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế chính là “tấm vé thông hành” bắt buộc. Các tiêu chuẩn này đã tiến hóa thành bộ khung quản trị toàn diện, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị: từ chọn giống, quản lý vùng nuôi đến chế biến và phân phối.
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mang lại những lợi ích đa tầng cho doanh nghiệp. Trước hết, đó là chứng nhận uy tín nhất để thâm nhập vào các phân khúc thị trường cao cấp nhất. Thứ hai, nó giúp nâng cao giá trị thương hiệu, xây dựng niềm tin vững chắc với các đối tác và người tiêu dùng quốc tế. Trong cuộc đua khốc liệt về giá, những doanh nghiệp sở hữu chứng nhận bền vững thường có lợi thế thương thảo giá bán tốt hơn, dễ dàng ký kết các hợp đồng dài hạn và duy trì sự ổn định trong đầu ra sản phẩm. Xa hơn thế, việc thực thi tiêu chuẩn còn thúc đẩy doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ.
Trong bối cảnh các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Bắc Mỹ hay Nhật Bản ngày càng siết chặt các quy định về truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và môi trường, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế chính là “tấm vé thông hành” bắt buộc. Các tiêu chuẩn này đã tiến hóa thành bộ khung quản trị toàn diện, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị: từ chọn giống, quản lý vùng nuôi đến chế biến và phân phối.
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mang lại những lợi ích đa tầng cho doanh nghiệp. Trước hết, đó là chứng nhận uy tín nhất để thâm nhập vào các phân khúc thị trường cao cấp nhất. Thứ hai, nó giúp nâng cao giá trị thương hiệu, xây dựng niềm tin vững chắc với các đối tác và người tiêu dùng quốc tế. Trong cuộc đua khốc liệt về giá, những doanh nghiệp sở hữu chứng nhận bền vững thường có lợi thế thương thảo giá bán tốt hơn, dễ dàng ký kết các hợp đồng dài hạn và duy trì sự ổn định trong đầu ra sản phẩm. Xa hơn thế, việc thực thi tiêu chuẩn còn thúc đẩy doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ.
Xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm
Tại Hội thảo phiên 3 trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Khoa học Công nghệ Thủy sản Việt Nam lần thứ nhất (VinaFIS Expo 2026), nhiều chuyên gia đã chia sẻ những xu hướng và giải pháp nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.
Ông Đinh Xuân Lập, Phó Giám đốc Trung tâm hợp tác quốc tế Nuôi trồng và Khai thác thủy sản bền vững (ICAFIS), Hội Thủy sản Việt Nam, nhận định: “Xu hướng tiêu dùng thế giới đang có sự dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm có trách nhiệm và bền vững. Đáng chú ý, yêu cầu này không còn chỉ dừng lại ở sản phẩm cuối cùng mà lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng, từ con giống cho đến lĩnh vực thức ăn thủy sản. Các tiêu chuẩn này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ quy định địa phương đến quốc tế, đặc biệt là yêu cầu truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện xuyên suốt và minh bạch”.
Trong bối cảnh đó, Dự án cải thiện nghề cá (FIP) nổi lên như một sáng kiến chiên lược toàn cầu. FIP đóng vai trò “cầu nối” kết nối đa bên, từ ngư dân, doanh nghiệp đến các nhà bán lẻ quốc tế. Dự án không chỉ giúp nâng chuẩn khai thác để đáp ứng các yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp (IUU) mà còn trực tiếp cải thiện thu nhập và điều kiện lao động cho ngư dân – những chủ thể quan trọng nhất trong việc bảo vệ nguồn lợi biển.
Ở góc độ quản trị, ông Trương Hoàng Lạc, chuyên gia Đánh giá và Đào tạo cấp cao SGS Việt Nam nhấn mạnh, thị trường quốc tế đang chuyển mạnh từ kiểm soát sản phẩm đơn lẻ sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Điều này buộc doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tích hợp (bao gồm an toàn thực phẩm, an ninh thực phẩm và chống gian lận thực phẩm). Các tiêu chuẩn thuộc khuôn khổ GFSI như BRCGS, FSSC 22000 hay GlobalG.A.P. đang trở thành ngôn ngữ chung của ngành. Đặc biệt, chứng nhận Chuỗi hành trình sản phẩm (CoC) cho phép minh bạch hóa mọi công đoạn, tạo ra sự tin tưởng tuyệt đối cho khách hàng.
Ông Đinh Xuân Lập, Phó Giám đốc Trung tâm hợp tác quốc tế Nuôi trồng và Khai thác thủy sản bền vững (ICAFIS), Hội Thủy sản Việt Nam, nhận định: “Xu hướng tiêu dùng thế giới đang có sự dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm có trách nhiệm và bền vững. Đáng chú ý, yêu cầu này không còn chỉ dừng lại ở sản phẩm cuối cùng mà lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng, từ con giống cho đến lĩnh vực thức ăn thủy sản. Các tiêu chuẩn này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ quy định địa phương đến quốc tế, đặc biệt là yêu cầu truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện xuyên suốt và minh bạch”.
Trong bối cảnh đó, Dự án cải thiện nghề cá (FIP) nổi lên như một sáng kiến chiên lược toàn cầu. FIP đóng vai trò “cầu nối” kết nối đa bên, từ ngư dân, doanh nghiệp đến các nhà bán lẻ quốc tế. Dự án không chỉ giúp nâng chuẩn khai thác để đáp ứng các yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp (IUU) mà còn trực tiếp cải thiện thu nhập và điều kiện lao động cho ngư dân – những chủ thể quan trọng nhất trong việc bảo vệ nguồn lợi biển.
Ở góc độ quản trị, ông Trương Hoàng Lạc, chuyên gia Đánh giá và Đào tạo cấp cao SGS Việt Nam nhấn mạnh, thị trường quốc tế đang chuyển mạnh từ kiểm soát sản phẩm đơn lẻ sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Điều này buộc doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tích hợp (bao gồm an toàn thực phẩm, an ninh thực phẩm và chống gian lận thực phẩm). Các tiêu chuẩn thuộc khuôn khổ GFSI như BRCGS, FSSC 22000 hay GlobalG.A.P. đang trở thành ngôn ngữ chung của ngành. Đặc biệt, chứng nhận Chuỗi hành trình sản phẩm (CoC) cho phép minh bạch hóa mọi công đoạn, tạo ra sự tin tưởng tuyệt đối cho khách hàng.
Đột phá công nghệ và tư duy sản xuất
Phát triển bền vững sẽ mãi là khẩu hiệu nếu thiếu đi sự trợ lực mạnh mẽ từ khoa học và công nghệ. Hiện nay, các doanh nghiệp thủy sản hàng đầu Việt Nam đang tiên phong trong việc thử nghiệm và nhân rộng những mô hình sản xuất thông minh, thân thiện với môi trường.
Ở lĩnh vực nuôi tôm, chương trình nuôi tôm an toàn sinh học C.P. Biotic Farming của Công ty CP Chăn nuôi C.P. Việt Nam là một ví dụ điển hình về sự đổi mới. Theo ông Nguyễn Đình Quang, Trưởng phòng Quản lý và phát triển sản phẩm Biotic của C.P Việt Nam, phương pháp nuôi tôm phải dựa trên an toàn sinh học, kiểm soát đồng thời tôm, mầm bệnh, môi trường. Việc chuyển dịch sang quản trị bằng vi sinh và công nghệ là hướng đi tất yếu để xóa bỏ sự phụ thuộc vào hóa chất, đồng thời tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.
Ở lĩnh vực nuôi tôm, chương trình nuôi tôm an toàn sinh học C.P. Biotic Farming của Công ty CP Chăn nuôi C.P. Việt Nam là một ví dụ điển hình về sự đổi mới. Theo ông Nguyễn Đình Quang, Trưởng phòng Quản lý và phát triển sản phẩm Biotic của C.P Việt Nam, phương pháp nuôi tôm phải dựa trên an toàn sinh học, kiểm soát đồng thời tôm, mầm bệnh, môi trường. Việc chuyển dịch sang quản trị bằng vi sinh và công nghệ là hướng đi tất yếu để xóa bỏ sự phụ thuộc vào hóa chất, đồng thời tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.
Bên cạnh đó, giải pháp về quản lý màu nước ao nuôi bằng màu nhân tạo của Công ty Khoa Kỹ Sinh vật Thăng Long cũng giúp ổn định môi trường, giảm stress cho vật nuôi, từ đó tối ưu năng suất một cách bền vững.
Một mắt xích quan trọng khác trong chuỗi bền vững chính là khâu thức ăn thủy sản. TS Nguyễn Đình Hải, Quản lý Kỹ thuật Marketing, CJ BIO Việt Nam đã chỉ ra rằng, việc giảm phụ thuộc vào bột cá (nguồn protein từ khai thác tự nhiên) là chìa khóa để bảo vệ đại dương. Thay vào đó, ngành thức ăn đang hướng tới các nguồn protein chức năng thay thế, kết hợp với peptide và nucleotide để cải thiện hệ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch cho vật nuôi. Điển hình như Nextide Aqua, nguồn protein chức năng thay thế hiệu quả một phần bột cá và mang lại lợi ích kinh tế.
Nextide Aqua cùng các sáng kiến protein thay thế không đơn thuần chỉ giải quyết bài toán dinh dưỡng, mà còn là minh chứng cho tư duy kinh tế tuần hoàn. Việc tối ưu hóa những nguyên liệu mới này giúp giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và thiết lập một quy trình sản xuất khép kín – nơi phế phẩm của công đoạn này trở thành nguồn lực đầu vào cho công đoạn kế tiếp.
Cùng hướng đi tận dụng tối đa tài nguyên, bà Bùi Thị Ngọc Phi, Giám đốc kỹ thuật thủy sản của Công ty TNHH Thức ăn Gia súc Lái Thiêu, cho biết việc sử dụng astaxanthin từ phụ phẩm tôm kết hợp protein thủy phân đang tạo ra những giá trị mới. Giải pháp này không chỉ nâng cao chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm thủy sản mà còn mở ra cơ hội giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, thúc đẩy sự tự chủ cho ngành sản xuất thức ăn trong nước.
Phát triển thủy sản bền vững là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ mọi mắt xích trong chuỗi giá trị. Những thông tin từ Triển lãm Quốc tế Khoa học Công nghệ Thủy sản Việt Nam lần thứ nhất đã cho thấy một tín hiệu lạc quan: Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “số lượng” sang “chất lượng và trách nhiệm”. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, các nhà khoa học và doanh nghiệp, cùng với việc nâng cao nhận thức của toàn ngành.Một mắt xích quan trọng khác trong chuỗi bền vững chính là khâu thức ăn thủy sản. TS Nguyễn Đình Hải, Quản lý Kỹ thuật Marketing, CJ BIO Việt Nam đã chỉ ra rằng, việc giảm phụ thuộc vào bột cá (nguồn protein từ khai thác tự nhiên) là chìa khóa để bảo vệ đại dương. Thay vào đó, ngành thức ăn đang hướng tới các nguồn protein chức năng thay thế, kết hợp với peptide và nucleotide để cải thiện hệ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch cho vật nuôi. Điển hình như Nextide Aqua, nguồn protein chức năng thay thế hiệu quả một phần bột cá và mang lại lợi ích kinh tế.
Nextide Aqua cùng các sáng kiến protein thay thế không đơn thuần chỉ giải quyết bài toán dinh dưỡng, mà còn là minh chứng cho tư duy kinh tế tuần hoàn. Việc tối ưu hóa những nguyên liệu mới này giúp giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và thiết lập một quy trình sản xuất khép kín – nơi phế phẩm của công đoạn này trở thành nguồn lực đầu vào cho công đoạn kế tiếp.
Cùng hướng đi tận dụng tối đa tài nguyên, bà Bùi Thị Ngọc Phi, Giám đốc kỹ thuật thủy sản của Công ty TNHH Thức ăn Gia súc Lái Thiêu, cho biết việc sử dụng astaxanthin từ phụ phẩm tôm kết hợp protein thủy phân đang tạo ra những giá trị mới. Giải pháp này không chỉ nâng cao chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm thủy sản mà còn mở ra cơ hội giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, thúc đẩy sự tự chủ cho ngành sản xuất thức ăn trong nước.
Nguyễn Hằng
The post Kiến tạo tương lai xanh cho ngành thủy sản Việt Nam appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...