K
Khánh Thùy
Guest
Liên quan hiện tượng cua nuôi chết hàng loạt xảy ra thời gian qua tại một số xã ven biển có diện tích nuôi cua quảng canh lớn của tỉnh Cà Mau, ông Nguyễn Ngọc Tiến, Phó trưởng Phòng Dịch tễ thú y, thuộc Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, nguyên nhân chính được xác định là do một loài nội ký sinh trùng giáp xác chân đều ký sinh trong xoang cơ thể cua.
Theo ông Tiến, loài ký sinh trùng này sống nội ký sinh, hút chất dinh dưỡng khiến cua suy kiệt rồi chết. Trước đây, khi hiện tượng cua chết xảy ra trong giai đoạn 2020-2021, các nghiên cứu ban đầu từng xác định và gọi tên tác nhân này là giáp xác chân tơ.
Qua khảo sát thực tế tại các vùng nuôi cua trọng điểm của Cà Mau, đoàn công tác nhận định mô hình nuôi quảng canh hiện nay là một trong những yếu tố khiến dịch bệnh kéo dài và tái phát. Phần lớn các ao nuôi phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên như nguồn nước thủy triều, nhiệt độ và thời tiết. Người nuôi hầu như không kiểm soát được chất lượng nguồn nước đầu vào. Cùng với đó, tập quán “thu tỉa, thả bù” liên tục trong cùng ao nuôi đã tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn lưu lâu dài trong môi trường.
“Khi không có giai đoạn ngắt quãng, vòng đời của ký sinh trùng không bị phá vỡ, dẫn đến tình trạng tái nhiễm lặp đi lặp lại”, ông Tiến phân tích.
Theo ông Tiến, loài ký sinh trùng này sống nội ký sinh, hút chất dinh dưỡng khiến cua suy kiệt rồi chết. Trước đây, khi hiện tượng cua chết xảy ra trong giai đoạn 2020-2021, các nghiên cứu ban đầu từng xác định và gọi tên tác nhân này là giáp xác chân tơ.
Qua khảo sát thực tế tại các vùng nuôi cua trọng điểm của Cà Mau, đoàn công tác nhận định mô hình nuôi quảng canh hiện nay là một trong những yếu tố khiến dịch bệnh kéo dài và tái phát. Phần lớn các ao nuôi phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên như nguồn nước thủy triều, nhiệt độ và thời tiết. Người nuôi hầu như không kiểm soát được chất lượng nguồn nước đầu vào. Cùng với đó, tập quán “thu tỉa, thả bù” liên tục trong cùng ao nuôi đã tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn lưu lâu dài trong môi trường.
“Khi không có giai đoạn ngắt quãng, vòng đời của ký sinh trùng không bị phá vỡ, dẫn đến tình trạng tái nhiễm lặp đi lặp lại”, ông Tiến phân tích.
Cán bộ Cục Chăn nuôi – Thú y kiểm tra cua bị chết ở Cà Mau. Ảnh: Cục Chăn nuôi – Thú y.
Theo một số tài liệu quốc tế được đoàn công tác tham khảo, vòng đời của loài ký sinh trùng này có sự tham gia của hai vật chủ là giáp xác chân chèo và cua biển. Trong đó, giáp xác chân chèo (copepods) đóng vai trò vật chủ trung gian, còn cua biển thuộc họ cua bơi Portunidae và cua bùn Scylla sp. là vật chủ đích. Ký sinh trùng giáp xác chân đều ký sinh trong cơ thể cua, hút dinh dưỡng để phát triển thành dạng trưởng thành, sau đó đẻ trứng vào gan, cơ và tim cua.
Khi trứng nở sẽ tạo thành ấu trùng Epicaridium phát tán ra môi trường nước. Các ấu trùng này tiếp tục ký sinh trong giáp xác chân chèo, biến đổi qua nhiều giai đoạn như Microniscus và Cryptoniscus. Sau đó, chúng rời vật chủ trung gian, bơi tự do để tìm cua mới và xâm nhập qua các khớp chân, mang hoặc khe hở trên cơ thể cua.
Do giáp xác chân chèo hiện diện phổ biến trong môi trường nước tự nhiên, chu trình lây nhiễm của ký sinh trùng gần như khép kín trong các ao đầm nuôi quảng canh.
Ông Tiến cho hay, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với loại ký sinh trùng này, trong khi hiểu biết khoa học còn khá hạn chế, chưa có nhiều nghiên cứu trên thế giới. Vì vậy, các giải pháp ứng phó trước mắt chủ yếu tập trung vào việc cắt đứt vòng đời ký sinh trùng và giảm nguy cơ tái nhiễm trong ao nuôi.
Giải pháp đầu tiên được ngành chuyên môn khuyến cáo là tăng cường theo dõi, phát hiện sớm và loại bỏ ngay những con cua có dấu hiệu nhiễm bệnh khỏi ao đầm nhằm hạn chế phát tán ấu trùng ký sinh ra môi trường.
Cùng với đó, các địa phương và người nuôi được khuyến nghị luân canh hoặc tạm ngừng nuôi cua trong một vụ để chuyển sang nuôi đối tượng khác. Theo phân tích của ngành chuyên môn, khi không còn vật chủ phù hợp, ký sinh trùng sẽ dần suy giảm và bị loại bỏ khỏi môi trường nuôi.
Một giải pháp khác được xem là khả thi trong điều kiện nuôi quảng canh hiện nay là thả nuôi bổ sung một số loài cá phù hợp với môi trường nước mặn để tiêu diệt giáp xác chân chèo – mắt xích trung gian trong vòng đời ký sinh trùng.
Ông Tiến nhận định, khi mật độ vật chủ trung gian giảm xuống, nguy cơ lây nhiễm sang cua cũng sẽ giảm theo. Ngoài ra, ngành chuyên môn cũng đặc biệt lưu ý đến yếu tố độ mặn trong ao nuôi. Qua thực tế khảo sát, ký sinh trùng phát triển mạnh trong điều kiện độ mặn cao từ 17‰ đến 30‰, thường xuất hiện phổ biến vào mùa nắng.
Ngược lại, khi độ mặn giảm xuống dưới 15‰, khả năng phát triển của ký sinh trùng bị hạn chế đáng kể. Vì vậy, giải pháp trước mắt được khuyến cáo là duy trì độ mặn dưới ngưỡng 15‰ nhằm vừa bảo đảm điều kiện sinh trưởng của cua, vừa hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc điều chỉnh cơ cấu giống cua nuôi cũng được đặt ra để tiếp tục nghiên cứu. Theo phản ánh từ một số hộ dân, cua càng xanh – đối tượng được nuôi phổ biến hiện nay – có mức độ nhiễm ký sinh trùng cao hơn, trong khi cua càng đỏ và cua càng tía có thể ít mẫn cảm hơn với loại ký sinh trùng này.
Về lâu dài, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cho rằng, giải pháp then chốt vẫn là thay đổi phương thức quản lý nuôi. Theo đó, ngành chuyên môn khuyến cáo áp dụng nguyên tắc “cùng vào – cùng ra”, kết hợp vệ sinh, tiêu độc và xử lý đáy ao giữa các vụ nuôi để cắt đứt mầm bệnh tồn lưu trong môi trường.
Tuy nhiên, ông Tiến cũng nhìn nhận việc triển khai các giải pháp này trong điều kiện nuôi quảng canh quy mô lớn tại Cà Mau hiện nay không dễ thực hiện, đòi hỏi phải có lộ trình phù hợp và sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chuyên môn với người dân.
“Các giải pháp hiện nay được khuyến cáo chủ yếu dựa trên quan sát thực tế và kinh nghiệm địa phương. Để xử lý triệt để, cần có thêm các nghiên cứu bài bản về tác nhân gây bệnh, đặc điểm sinh học và mô hình nuôi phù hợp”, ông Tiến nhấn mạnh.
Trước đó, ngày 5/5, đoàn công tác của Cục Chăn nuôi và Thú y do ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, dẫn đầu đã làm việc với các cơ quan liên quan của tỉnh Cà Mau, đồng thời khảo sát thực tế tại các vùng nuôi cua xảy ra hiện tượng cua chết.
Qua kiểm tra bước đầu, đoàn công tác xác định tác nhân liên quan là ký sinh trùng giáp xác chân đều Portunion conformis, thuộc họ Entoniscidae, bộ Isopoda. Đây là loài nội ký sinh đặc biệt nguy hiểm, thường ký sinh trong xoang cơ thể các loài cua biển như cua đá xanh Hemigrapsus oregonensis và cua bùn, cua biển thuộc giống Scylla sp., gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng sinh trưởng của vật nuôi.
Khi trứng nở sẽ tạo thành ấu trùng Epicaridium phát tán ra môi trường nước. Các ấu trùng này tiếp tục ký sinh trong giáp xác chân chèo, biến đổi qua nhiều giai đoạn như Microniscus và Cryptoniscus. Sau đó, chúng rời vật chủ trung gian, bơi tự do để tìm cua mới và xâm nhập qua các khớp chân, mang hoặc khe hở trên cơ thể cua.
Do giáp xác chân chèo hiện diện phổ biến trong môi trường nước tự nhiên, chu trình lây nhiễm của ký sinh trùng gần như khép kín trong các ao đầm nuôi quảng canh.
Ông Tiến cho hay, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với loại ký sinh trùng này, trong khi hiểu biết khoa học còn khá hạn chế, chưa có nhiều nghiên cứu trên thế giới. Vì vậy, các giải pháp ứng phó trước mắt chủ yếu tập trung vào việc cắt đứt vòng đời ký sinh trùng và giảm nguy cơ tái nhiễm trong ao nuôi.
Giải pháp đầu tiên được ngành chuyên môn khuyến cáo là tăng cường theo dõi, phát hiện sớm và loại bỏ ngay những con cua có dấu hiệu nhiễm bệnh khỏi ao đầm nhằm hạn chế phát tán ấu trùng ký sinh ra môi trường.
Cùng với đó, các địa phương và người nuôi được khuyến nghị luân canh hoặc tạm ngừng nuôi cua trong một vụ để chuyển sang nuôi đối tượng khác. Theo phân tích của ngành chuyên môn, khi không còn vật chủ phù hợp, ký sinh trùng sẽ dần suy giảm và bị loại bỏ khỏi môi trường nuôi.
Một giải pháp khác được xem là khả thi trong điều kiện nuôi quảng canh hiện nay là thả nuôi bổ sung một số loài cá phù hợp với môi trường nước mặn để tiêu diệt giáp xác chân chèo – mắt xích trung gian trong vòng đời ký sinh trùng.
Ông Tiến nhận định, khi mật độ vật chủ trung gian giảm xuống, nguy cơ lây nhiễm sang cua cũng sẽ giảm theo. Ngoài ra, ngành chuyên môn cũng đặc biệt lưu ý đến yếu tố độ mặn trong ao nuôi. Qua thực tế khảo sát, ký sinh trùng phát triển mạnh trong điều kiện độ mặn cao từ 17‰ đến 30‰, thường xuất hiện phổ biến vào mùa nắng.
Ngược lại, khi độ mặn giảm xuống dưới 15‰, khả năng phát triển của ký sinh trùng bị hạn chế đáng kể. Vì vậy, giải pháp trước mắt được khuyến cáo là duy trì độ mặn dưới ngưỡng 15‰ nhằm vừa bảo đảm điều kiện sinh trưởng của cua, vừa hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc điều chỉnh cơ cấu giống cua nuôi cũng được đặt ra để tiếp tục nghiên cứu. Theo phản ánh từ một số hộ dân, cua càng xanh – đối tượng được nuôi phổ biến hiện nay – có mức độ nhiễm ký sinh trùng cao hơn, trong khi cua càng đỏ và cua càng tía có thể ít mẫn cảm hơn với loại ký sinh trùng này.
Về lâu dài, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cho rằng, giải pháp then chốt vẫn là thay đổi phương thức quản lý nuôi. Theo đó, ngành chuyên môn khuyến cáo áp dụng nguyên tắc “cùng vào – cùng ra”, kết hợp vệ sinh, tiêu độc và xử lý đáy ao giữa các vụ nuôi để cắt đứt mầm bệnh tồn lưu trong môi trường.
Tuy nhiên, ông Tiến cũng nhìn nhận việc triển khai các giải pháp này trong điều kiện nuôi quảng canh quy mô lớn tại Cà Mau hiện nay không dễ thực hiện, đòi hỏi phải có lộ trình phù hợp và sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chuyên môn với người dân.
“Các giải pháp hiện nay được khuyến cáo chủ yếu dựa trên quan sát thực tế và kinh nghiệm địa phương. Để xử lý triệt để, cần có thêm các nghiên cứu bài bản về tác nhân gây bệnh, đặc điểm sinh học và mô hình nuôi phù hợp”, ông Tiến nhấn mạnh.
Trước đó, ngày 5/5, đoàn công tác của Cục Chăn nuôi và Thú y do ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, dẫn đầu đã làm việc với các cơ quan liên quan của tỉnh Cà Mau, đồng thời khảo sát thực tế tại các vùng nuôi cua xảy ra hiện tượng cua chết.
Qua kiểm tra bước đầu, đoàn công tác xác định tác nhân liên quan là ký sinh trùng giáp xác chân đều Portunion conformis, thuộc họ Entoniscidae, bộ Isopoda. Đây là loài nội ký sinh đặc biệt nguy hiểm, thường ký sinh trong xoang cơ thể các loài cua biển như cua đá xanh Hemigrapsus oregonensis và cua bùn, cua biển thuộc giống Scylla sp., gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng sinh trưởng của vật nuôi.
Bình Nguyên
The post Cà Mau khuyến cáo 4 giải pháp ứng phó hiện tượng cua chết do ký sinh trùng appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...