Đ
Đăng Kiên
Guest
Không chỉ chuẩn hóa hoạt động đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi biển, bộ tiêu chuẩn còn được kỳ vọng tạo cơ sở cho đăng kiểm, bảo hiểm, tín dụng và thu hút đầu tư, góp phần phát triển nuôi biển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Trang trại cá chẽm nuôi biển của Australis tại vịnh Vân Phong, Khánh Hòa. Ảnh: Forbes
Từ khoảng trống tiêu chuẩn đến yêu cầu phát triển
Việt Nam được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển nuôi biển quy mô công nghiệp. Trong bối cảnh nguồn lợi khai thác thủy sản suy giảm, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và yêu cầu thị trường ngày càng cao, phát triển nuôi biển được xác định là một trong những hướng đi quan trọng của ngành thủy sản.
Tuy nhiên, để nuôi biển trở thành một ngành sản xuất công nghiệp đúng nghĩa, không chỉ cần công nghệ, vốn đầu tư hay quy hoạch không gian biển mà còn cần một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất. Đây là nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp và người dân có chung “ngôn ngữ kỹ thuật” trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi biển.
Chính từ yêu cầu đó, mới đây, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với các đơn vị chuyên môn, nhà khoa học và doanh nghiệp tổ chức cuộc họp lấy ý kiến xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về nuôi cá biển công nghiệp. Đây là lần đầu tiên dự thảo bộ tiêu chuẩn được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi, đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình xây dựng khung kỹ thuật thống nhất cho ngành nuôi biển công nghiệp.
Theo Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân, nhiều năm qua, với sự hỗ trợ của các chuyên gia, doanh nghiệp và các dự án hợp tác quốc tế, đặc biệt là với Na Uy, ngành thủy sản đã từng bước xây dựng được hệ thống đào tạo nghề cho đội ngũ vận hành trang trại nuôi biển, nhiều tài liệu kỹ thuật, quy trình hướng dẫn và mô hình nuôi biển công nghiệp phù hợp với điều kiện nước ta.
Tuy nhiên, hệ thống tiêu chuẩn phục vụ phát triển nuôi biển vẫn chưa hoàn chỉnh. Đến nay, Việt Nam mới ban hành TCVN 13997:2024 quy định yêu cầu kỹ thuật đối với lồng tròn HDPE nuôi cá biển quy mô công nghiệp. Trong khi đó, một trang trại nuôi biển hiện đại là tổ hợp của nhiều hạng mục từ khảo sát vị trí, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành đến bảo trì và quản lý rủi ro.
Theo ông Luân, việc xây dựng TCVN về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp chính là để lấp đầy khoảng trống này.
“Đây là lần đầu tiên dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi. Chúng tôi kỳ vọng, bộ tiêu chuẩn sẽ trở thành tài liệu nền tảng đầu tiên hướng dẫn đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi cá biển công nghiệp ở Việt Nam”, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh.
Khi có một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, hoạt động nuôi biển sẽ từng bước chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quản lý bằng các yêu cầu kỹ thuật cụ thể, qua đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Tuy nhiên, để nuôi biển trở thành một ngành sản xuất công nghiệp đúng nghĩa, không chỉ cần công nghệ, vốn đầu tư hay quy hoạch không gian biển mà còn cần một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất. Đây là nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp và người dân có chung “ngôn ngữ kỹ thuật” trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi biển.
Chính từ yêu cầu đó, mới đây, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với các đơn vị chuyên môn, nhà khoa học và doanh nghiệp tổ chức cuộc họp lấy ý kiến xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về nuôi cá biển công nghiệp. Đây là lần đầu tiên dự thảo bộ tiêu chuẩn được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi, đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình xây dựng khung kỹ thuật thống nhất cho ngành nuôi biển công nghiệp.
Theo Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân, nhiều năm qua, với sự hỗ trợ của các chuyên gia, doanh nghiệp và các dự án hợp tác quốc tế, đặc biệt là với Na Uy, ngành thủy sản đã từng bước xây dựng được hệ thống đào tạo nghề cho đội ngũ vận hành trang trại nuôi biển, nhiều tài liệu kỹ thuật, quy trình hướng dẫn và mô hình nuôi biển công nghiệp phù hợp với điều kiện nước ta.
Tuy nhiên, hệ thống tiêu chuẩn phục vụ phát triển nuôi biển vẫn chưa hoàn chỉnh. Đến nay, Việt Nam mới ban hành TCVN 13997:2024 quy định yêu cầu kỹ thuật đối với lồng tròn HDPE nuôi cá biển quy mô công nghiệp. Trong khi đó, một trang trại nuôi biển hiện đại là tổ hợp của nhiều hạng mục từ khảo sát vị trí, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành đến bảo trì và quản lý rủi ro.
Theo ông Luân, việc xây dựng TCVN về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp chính là để lấp đầy khoảng trống này.
“Đây là lần đầu tiên dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi. Chúng tôi kỳ vọng, bộ tiêu chuẩn sẽ trở thành tài liệu nền tảng đầu tiên hướng dẫn đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi cá biển công nghiệp ở Việt Nam”, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh.
Khi có một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, hoạt động nuôi biển sẽ từng bước chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quản lý bằng các yêu cầu kỹ thuật cụ thể, qua đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Xây dựng “ngôn ngữ chung” cho ngành nuôi biển
Bộ tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở kế thừa các tiêu chuẩn hiện có của Việt Nam, đồng thời tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia có ngành nuôi biển phát triển như Na Uy cũng như hướng dẫn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO).
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo sẽ không áp dụng máy móc các tiêu chuẩn quốc tế mà sẽ điều chỉnh phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm hải dương học và thực tiễn sản xuất của Việt Nam. Trong thời gian tới, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn bổ sung dữ liệu về thủy văn, môi trường và đặc điểm từng vùng biển nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.
Một điểm được nhiều chuyên gia đồng tình là bộ TCVN không chỉ phục vụ cơ quan quản lý mà còn tạo ra hệ thống tiêu chí chung để doanh nghiệp và người nuôi cùng áp dụng.
PGS.TS Thái Thanh Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế Thủy sản cho rằng, việc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là rất cần thiết nhưng cũng là nhiệm vụ không đơn giản. Nếu quy định quá đơn giản sẽ khó đáp ứng yêu cầu quản lý, trong khi nếu quá chặt chẽ lại làm giảm khả năng áp dụng trên thực tế.
Theo ông Bình, bộ tiêu chuẩn nên tập trung vào các yêu cầu cốt lõi đối với hạ tầng và công trình nuôi như quy mô cơ sở, mức độ số hóa, tự động hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc, an toàn môi trường, an toàn sản phẩm và an toàn lao động. Bên cạnh đó, các tiêu chí về hệ thống điện, cấp nước, giám sát, khả năng chống chịu sóng gió, bảo vệ công trình và vận hành trong điều kiện biển động cũng cần được quy định rõ ràng để bảo đảm tính thống nhất khi triển khai.
Ông Lưu Văn Huy, Quyền Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm tàu cá chia sẻ, hiện nay việc thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật là rào cản lớn đối với công tác đăng kiểm, chứng nhận, bảo hiểm cũng như cấp tín dụng cho các dự án nuôi biển công nghiệp. Khi chưa có căn cứ kỹ thuật để đánh giá mức độ an toàn của hệ thống lồng nuôi và toàn bộ trang trại, các doanh nghiệp bảo hiểm khó xác định mức độ rủi ro, trong khi các tổ chức tín dụng cũng thiếu cơ sở để xem xét cấp vốn đầu tư.
Ở góc độ doanh nghiệp, trong giai đoạn đầu nên tập trung vào các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi nhằm sớm ban hành bộ tiêu chuẩn, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi từ lồng nuôi truyền thống sang hệ thống lồng HDPE và các mô hình nuôi biển công nghệ cao.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đề xuất nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn theo hướng phát triển nuôi biển đa loài, kết hợp nuôi cá với rong biển, nhuyễn thể và du lịch trải nghiệm nhằm khai thác hiệu quả hơn không gian biển.
Theo kế hoạch, bộ Tiêu chuẩn Việt Nam về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp sẽ được xây dựng trong giai đoạn 2026 – 2027 với sự tham gia của các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các địa phương ven biển.
Cục trưởng Trần Đình Luân thông tin, sau khi hoàn thiện tài liệu kỹ thuật nền, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tiếp tục xây dựng hướng dẫn kỹ thuật về vận hành trang trại nuôi biển công nghiệp để các địa phương và doanh nghiệp nghiên cứu, áp dụng. Dự thảo tiêu chuẩn cũng sẽ tiếp tục được lấy ý kiến rộng rãi trước khi hoàn thiện theo đúng quy trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam.
Ông Luân nhấn mạnh, bộ tiêu chuẩn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên và thực tiễn sản xuất của nước ta.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo sẽ không áp dụng máy móc các tiêu chuẩn quốc tế mà sẽ điều chỉnh phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm hải dương học và thực tiễn sản xuất của Việt Nam. Trong thời gian tới, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn bổ sung dữ liệu về thủy văn, môi trường và đặc điểm từng vùng biển nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.
Một điểm được nhiều chuyên gia đồng tình là bộ TCVN không chỉ phục vụ cơ quan quản lý mà còn tạo ra hệ thống tiêu chí chung để doanh nghiệp và người nuôi cùng áp dụng.
PGS.TS Thái Thanh Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế Thủy sản cho rằng, việc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là rất cần thiết nhưng cũng là nhiệm vụ không đơn giản. Nếu quy định quá đơn giản sẽ khó đáp ứng yêu cầu quản lý, trong khi nếu quá chặt chẽ lại làm giảm khả năng áp dụng trên thực tế.
Theo ông Bình, bộ tiêu chuẩn nên tập trung vào các yêu cầu cốt lõi đối với hạ tầng và công trình nuôi như quy mô cơ sở, mức độ số hóa, tự động hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc, an toàn môi trường, an toàn sản phẩm và an toàn lao động. Bên cạnh đó, các tiêu chí về hệ thống điện, cấp nước, giám sát, khả năng chống chịu sóng gió, bảo vệ công trình và vận hành trong điều kiện biển động cũng cần được quy định rõ ràng để bảo đảm tính thống nhất khi triển khai.
Ông Lưu Văn Huy, Quyền Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm tàu cá chia sẻ, hiện nay việc thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật là rào cản lớn đối với công tác đăng kiểm, chứng nhận, bảo hiểm cũng như cấp tín dụng cho các dự án nuôi biển công nghiệp. Khi chưa có căn cứ kỹ thuật để đánh giá mức độ an toàn của hệ thống lồng nuôi và toàn bộ trang trại, các doanh nghiệp bảo hiểm khó xác định mức độ rủi ro, trong khi các tổ chức tín dụng cũng thiếu cơ sở để xem xét cấp vốn đầu tư.
Ở góc độ doanh nghiệp, trong giai đoạn đầu nên tập trung vào các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi nhằm sớm ban hành bộ tiêu chuẩn, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi từ lồng nuôi truyền thống sang hệ thống lồng HDPE và các mô hình nuôi biển công nghệ cao.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đề xuất nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn theo hướng phát triển nuôi biển đa loài, kết hợp nuôi cá với rong biển, nhuyễn thể và du lịch trải nghiệm nhằm khai thác hiệu quả hơn không gian biển.
Theo kế hoạch, bộ Tiêu chuẩn Việt Nam về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp sẽ được xây dựng trong giai đoạn 2026 – 2027 với sự tham gia của các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các địa phương ven biển.
Cục trưởng Trần Đình Luân thông tin, sau khi hoàn thiện tài liệu kỹ thuật nền, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tiếp tục xây dựng hướng dẫn kỹ thuật về vận hành trang trại nuôi biển công nghiệp để các địa phương và doanh nghiệp nghiên cứu, áp dụng. Dự thảo tiêu chuẩn cũng sẽ tiếp tục được lấy ý kiến rộng rãi trước khi hoàn thiện theo đúng quy trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam.
Ông Luân nhấn mạnh, bộ tiêu chuẩn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên và thực tiễn sản xuất của nước ta.
Thùy Khánh
The post Đặt nền tảng kỹ thuật cho nuôi cá biển công nghiệp appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...