K
Kim Tiến
Guest
Mùa nóng làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh
Cá rô phi là loài có khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện môi trường, tuy nhiên khi nhiệt độ nước vượt ngưỡng thích hợp (khoảng 30 – 32°C), sức đề kháng của cá có thể suy giảm. Đồng thời, hàm lượng ôxy hòa tan trong nước giảm, trong khi quá trình phân hủy chất hữu cơ diễn ra mạnh hơn, làm gia tăng khí độc như amoniac (NH₃) và nitrit (NO₂⁻).
Những biến động này khiến cá dễ bị stress, giảm ăn, chậm lớn và tạo điều kiện để các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Nguy cơ càng cao ở những ao nuôi mật độ lớn, ít thay nước hoặc tích tụ nhiều bùn đáy.
Cá rô phi là loài có khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện môi trường, tuy nhiên khi nhiệt độ nước vượt ngưỡng thích hợp (khoảng 30 – 32°C), sức đề kháng của cá có thể suy giảm. Đồng thời, hàm lượng ôxy hòa tan trong nước giảm, trong khi quá trình phân hủy chất hữu cơ diễn ra mạnh hơn, làm gia tăng khí độc như amoniac (NH₃) và nitrit (NO₂⁻).
Những biến động này khiến cá dễ bị stress, giảm ăn, chậm lớn và tạo điều kiện để các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Nguy cơ càng cao ở những ao nuôi mật độ lớn, ít thay nước hoặc tích tụ nhiều bùn đáy.
Cá rô phi với các triệu chứng điển hình của nhiễm virus TiLV. Ảnh: FAO
Một số bệnh thường gặp
Bệnh do vi khuẩn Streptococcus: Đây là một trong những bệnh nguy hiểm trên cá rô phi vào mùa nắng nóng. Cá mắc bệnh thường bơi lờ đờ, mất định hướng, xoay tròn hoặc nổi đầu bất thường. Mắt có thể lồi, xuất huyết, thân sẫm màu, một số trường hợp xuất hiện dịch trong xoang bụng. Bệnh lây lan nhanh khi nhiệt độ nước cao và chất lượng môi trường suy giảm, có thể gây hao hụt lớn nếu không xử lý kịp thời.
Bệnh viêm ruột: Tác nhân là do vi khuẩn thuộc giống Aeromonas. Cá bị bệnh thường bơi tách đàn, lờ đờ; da chuyển màu tối hơn; cá ăn ít hoặc bỏ ăn chết rải rác và có thể gây chết hàng loạt ở thế cấp tính. Cá có biểu hiện bụng chướng to, chứa dịch thể màu vàng. Hậu môn sưng đỏ có dịch nhầy chảy ra. Khi giải phẫu thấy ruột cá đầy hơi. Bệnh thường xuất hiện sau những đợt nắng nóng kéo dài kết hợp mưa lớn hoặc khi môi trường ao nuôi biến động đột ngột.
Bệnh do virus Tilapia Lake (TiLV): Là bệnh do virus có nhân ARN thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Cá mắc bệnh có biểu hiện tượng chán ăn, màu sắc cơ thể biến đổi; thay đổi tập tính bơi lội, ngừng kéo đàn, hôn mê trước khi chết. Các dấu hiệu bên ngoài có thể có: Hiện tượng xung huyết, xuất huyết não; ăn mòn và lở loét từ dạng điểm đến mảng trên da; mang tái nhợt; mắt bị teo lại hoặc lồi ra, có hiện tượng đục thuỷ tinh thể; xoang bụng và hậu môn phình to; vẩy dựng lên, có thể bong tróc, đuôi bị ăn mòn. Bệnh thường phát triển mạnh và gây hại nặng nhất vào mùa hè hoặc các giai đoạn giao mùa. Virus gây bệnh hoạt động mạnh nhất trong khoảng nhiệt độ nước từ 20 – 30°C, đặc biệt khi môi trường bị biến động hoặc cá bị sốc nhiệt.
Bệnh ký sinh trùng: Trùng bánh xe, trùng quả dưa, sán lá đơn chủ là những ký sinh trùng phổ biến trong ao nuôi cá rô phi. Khi nhiễm bệnh, cá thường nổi đầu, cọ mình vào thành hoặc đáy ao, tiết nhiều nhớt, mang nhợt màu và hô hấp khó khăn. Nếu mật độ ký sinh trùng cao, cá giảm ăn, chậm lớn và dễ bị nhiễm khuẩn thứ phát.
Biện pháp phòng bệnh
Theo dõi thường xuyên các chỉ tiêu môi trường như nhiệt độ, pH, hàm lượng ôxy hòa tan, độ kiềm, NH₃ và NO₂⁻ để kịp thời điều chỉnh. Duy trì mực nước ao ổn định, bổ sung nước sạch khi cần thiết và định kỳ siphon đáy nhằm loại bỏ chất thải hữu cơ.
Quản lý lượng thức ăn hợp lý, tránh cho ăn dư thừa làm ô nhiễm nước. Trong những ngày nhiệt độ tăng cao hoặc cá có dấu hiệu giảm bắt mồi, cần điều chỉnh khẩu phần phù hợp. Đồng thời, bổ sung Vitamin C, khoáng chất, men vi sinh hoặc các chế phẩm tăng cường miễn dịch theo hướng dẫn của nhà sản xuất nhằm nâng cao sức đề kháng cho cá.
Thả nuôi với mật độ phù hợp, sử dụng giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng và đã được kiểm dịch cũng là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Xử lý khi phát hiện cá mắc bệnh
Khi phát hiện cá có dấu hiệu bất thường như bỏ ăn, bơi lờ đờ, nổi đầu hoặc tỷ lệ chết tăng trên 2% mỗi ngày, cần nhanh chóng báo cho cơ quan thú y hoặc cơ quan chuyên môn để kiểm tra, xác định nguyên nhân và có biện pháp xử lý kịp thời.
Không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa xác định đúng tác nhân gây bệnh. Việc điều trị cần dựa trên kết quả chẩn đoán và tuân thủ hướng dẫn của cán bộ chuyên môn hoặc bác sĩ thú y thủy sản. Song song với đó, cần cải thiện môi trường ao nuôi, tăng cường ôxy hòa tan và giảm lượng thức ăn trong thời gian cá bị bệnh để hạn chế hao hụt.
Chủ động quản lý môi trường, duy trì sức khỏe đàn cá và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường là giải pháp hiệu quả nhất giúp cá rô phi vượt qua giai đoạn nắng nóng, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Bệnh do vi khuẩn Streptococcus: Đây là một trong những bệnh nguy hiểm trên cá rô phi vào mùa nắng nóng. Cá mắc bệnh thường bơi lờ đờ, mất định hướng, xoay tròn hoặc nổi đầu bất thường. Mắt có thể lồi, xuất huyết, thân sẫm màu, một số trường hợp xuất hiện dịch trong xoang bụng. Bệnh lây lan nhanh khi nhiệt độ nước cao và chất lượng môi trường suy giảm, có thể gây hao hụt lớn nếu không xử lý kịp thời.
Bệnh viêm ruột: Tác nhân là do vi khuẩn thuộc giống Aeromonas. Cá bị bệnh thường bơi tách đàn, lờ đờ; da chuyển màu tối hơn; cá ăn ít hoặc bỏ ăn chết rải rác và có thể gây chết hàng loạt ở thế cấp tính. Cá có biểu hiện bụng chướng to, chứa dịch thể màu vàng. Hậu môn sưng đỏ có dịch nhầy chảy ra. Khi giải phẫu thấy ruột cá đầy hơi. Bệnh thường xuất hiện sau những đợt nắng nóng kéo dài kết hợp mưa lớn hoặc khi môi trường ao nuôi biến động đột ngột.
Bệnh do virus Tilapia Lake (TiLV): Là bệnh do virus có nhân ARN thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Cá mắc bệnh có biểu hiện tượng chán ăn, màu sắc cơ thể biến đổi; thay đổi tập tính bơi lội, ngừng kéo đàn, hôn mê trước khi chết. Các dấu hiệu bên ngoài có thể có: Hiện tượng xung huyết, xuất huyết não; ăn mòn và lở loét từ dạng điểm đến mảng trên da; mang tái nhợt; mắt bị teo lại hoặc lồi ra, có hiện tượng đục thuỷ tinh thể; xoang bụng và hậu môn phình to; vẩy dựng lên, có thể bong tróc, đuôi bị ăn mòn. Bệnh thường phát triển mạnh và gây hại nặng nhất vào mùa hè hoặc các giai đoạn giao mùa. Virus gây bệnh hoạt động mạnh nhất trong khoảng nhiệt độ nước từ 20 – 30°C, đặc biệt khi môi trường bị biến động hoặc cá bị sốc nhiệt.
Bệnh ký sinh trùng: Trùng bánh xe, trùng quả dưa, sán lá đơn chủ là những ký sinh trùng phổ biến trong ao nuôi cá rô phi. Khi nhiễm bệnh, cá thường nổi đầu, cọ mình vào thành hoặc đáy ao, tiết nhiều nhớt, mang nhợt màu và hô hấp khó khăn. Nếu mật độ ký sinh trùng cao, cá giảm ăn, chậm lớn và dễ bị nhiễm khuẩn thứ phát.
Biện pháp phòng bệnh
Theo dõi thường xuyên các chỉ tiêu môi trường như nhiệt độ, pH, hàm lượng ôxy hòa tan, độ kiềm, NH₃ và NO₂⁻ để kịp thời điều chỉnh. Duy trì mực nước ao ổn định, bổ sung nước sạch khi cần thiết và định kỳ siphon đáy nhằm loại bỏ chất thải hữu cơ.
Quản lý lượng thức ăn hợp lý, tránh cho ăn dư thừa làm ô nhiễm nước. Trong những ngày nhiệt độ tăng cao hoặc cá có dấu hiệu giảm bắt mồi, cần điều chỉnh khẩu phần phù hợp. Đồng thời, bổ sung Vitamin C, khoáng chất, men vi sinh hoặc các chế phẩm tăng cường miễn dịch theo hướng dẫn của nhà sản xuất nhằm nâng cao sức đề kháng cho cá.
Thả nuôi với mật độ phù hợp, sử dụng giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng và đã được kiểm dịch cũng là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Xử lý khi phát hiện cá mắc bệnh
Khi phát hiện cá có dấu hiệu bất thường như bỏ ăn, bơi lờ đờ, nổi đầu hoặc tỷ lệ chết tăng trên 2% mỗi ngày, cần nhanh chóng báo cho cơ quan thú y hoặc cơ quan chuyên môn để kiểm tra, xác định nguyên nhân và có biện pháp xử lý kịp thời.
Không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa xác định đúng tác nhân gây bệnh. Việc điều trị cần dựa trên kết quả chẩn đoán và tuân thủ hướng dẫn của cán bộ chuyên môn hoặc bác sĩ thú y thủy sản. Song song với đó, cần cải thiện môi trường ao nuôi, tăng cường ôxy hòa tan và giảm lượng thức ăn trong thời gian cá bị bệnh để hạn chế hao hụt.
Chủ động quản lý môi trường, duy trì sức khỏe đàn cá và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường là giải pháp hiệu quả nhất giúp cá rô phi vượt qua giai đoạn nắng nóng, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Lê Loan
The post Phòng trị một số bệnh thường gặp trên cá rô phi mùa nóng appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...