Đ
Đăng Kiên
Guest
Dự luật 6.331/2025 (của Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển Nông thôn (CAPADR) thuộc Hạ viện Brazil quy định cấm nhập khẩu cá rô phi) đang được Quốc hội nước này xem xét khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lo ngại. Tuy nhiên, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn cho rằng, điều đáng quan tâm không chỉ là khả năng mất một thị trường lớn, mà còn là những vấn đề nội tại của ngành cá rô phi Việt Nam đã bộc lộ trước các rào cản thương mại ngày càng khắt khe.
Ngành hàng cá rô phi cần xây dựng chiến lược phát triển quốc gia với mục tiêu rõ ràng về chất lượng con giống
Không nên chỉ nhìn Brazil như một rủi ro
Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn
Theo Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Dự luật 6.331/2025 hiện mới được Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển Nông thôn (CAPADR) của Hạ viện Brazil thông qua và vẫn phải trải qua nhiều bước trước khi có hiệu lực. Dù vậy, việc Brazil, một trong những thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn của Việt Nam, đề xuất lệnh cấm đã là tín hiệu đáng để ngành hàng nhìn nhận lại chiến lược phát triển.
“Nếu thị trường Brazil bị đóng lại, tác động sẽ không chỉ dừng ở doanh nghiệp xuất khẩu mà sẽ ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi giá trị, từ người nuôi, cơ sở sản xuất giống, doanh nghiệp chế biến đến các đơn vị cung ứng vật tư, dịch vụ”, ông Tuấn nhận định.
Theo Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, bài học ở đây không đơn thuần là nguy cơ mất một thị trường, mà còn là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào một số thị trường xuất khẩu. Khi một thị trường thay đổi chính sách, toàn ngành lập tức chịu sức ép.
Dự luật 6.331/2025 được phía Brazil cho là nhằm ngăn ngừa nguy cơ mất an toàn sinh học, đặc biệt liên quan đến Tilapia Lake virus (TiLV) trên cá rô phi. Tuy nhiên, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề ở nhiều góc độ. Bởi Brazil cũng là quốc gia có ngành sản xuất cá rô phi phát triển mạnh, do đó, bên cạnh yếu tố kỹ thuật, thì việc bảo vệ sản xuất trong nước là điều khó tránh khỏi.
Đây cũng là xu hướng chung của thương mại quốc tế. Khi thuế quan dần được cắt giảm, các quốc gia sẽ sử dụng nhiều hơn những hàng rào kỹ thuật về dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững. Điều đó đồng nghĩa, nếu ngành cá rô phi Việt Nam không nâng cao tiêu chuẩn sản xuất thì những rào cản tương tự hoàn toàn có thể xuất hiện ở nhiều thị trường khác, không riêng Brazil.
“Nếu thị trường Brazil bị đóng lại, tác động sẽ không chỉ dừng ở doanh nghiệp xuất khẩu mà sẽ ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi giá trị, từ người nuôi, cơ sở sản xuất giống, doanh nghiệp chế biến đến các đơn vị cung ứng vật tư, dịch vụ”, ông Tuấn nhận định.
Theo Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, bài học ở đây không đơn thuần là nguy cơ mất một thị trường, mà còn là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào một số thị trường xuất khẩu. Khi một thị trường thay đổi chính sách, toàn ngành lập tức chịu sức ép.
Dự luật 6.331/2025 được phía Brazil cho là nhằm ngăn ngừa nguy cơ mất an toàn sinh học, đặc biệt liên quan đến Tilapia Lake virus (TiLV) trên cá rô phi. Tuy nhiên, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề ở nhiều góc độ. Bởi Brazil cũng là quốc gia có ngành sản xuất cá rô phi phát triển mạnh, do đó, bên cạnh yếu tố kỹ thuật, thì việc bảo vệ sản xuất trong nước là điều khó tránh khỏi.
Đây cũng là xu hướng chung của thương mại quốc tế. Khi thuế quan dần được cắt giảm, các quốc gia sẽ sử dụng nhiều hơn những hàng rào kỹ thuật về dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững. Điều đó đồng nghĩa, nếu ngành cá rô phi Việt Nam không nâng cao tiêu chuẩn sản xuất thì những rào cản tương tự hoàn toàn có thể xuất hiện ở nhiều thị trường khác, không riêng Brazil.
Thế mạnh vẫn còn, nhưng chưa tạo được lợi thế bền vững
Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn nhận định, cá rô phi Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển xuất khẩu như điều kiện tự nhiên thuận lợi, năng lực chế biến thủy sản lớn và kinh nghiệm sản xuất hàng xuất khẩu. Một số doanh nghiệp đã đầu tư chế biến sâu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng để đáp ứng các thị trường khó tính như Nhật Bản. Đây là hướng đi đúng thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm phi lê đông lạnh. Tuy nhiên, những lợi thế này chưa được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh bền vững.
Theo ông, ngành hàng cá rô phi Việt Nam vẫn có nhiều vấn đề tồn tại, như chất lượng con giống chưa đồng đều, vùng nuôi đạt chuẩn quốc tế còn hạn chế, việc kiểm soát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc chưa thực sự đồng bộ. Đặc biệt, ngành còn thiếu một chiến lược phát triển tổng thể cũng như một thương hiệu quốc gia đủ mạnh.
“Nếu vẫn cạnh tranh chủ yếu bằng giá thì lợi thế đó sẽ không bền vững. Điều thị trường cần ngày càng nhiều là chất lượng, sự ổn định và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Muốn giữ thị trường Brazil, cá rô phi Việt Nam cần phải thay đổi từ gốc. Trước mắt, các cơ quan chức năng Việt Nam cần tăng cường trao đổi với Brazil thông qua các kênh ngoại giao và kỹ thuật để cung cấp đầy đủ bằng chứng khoa học về kiểm soát dịch bệnh, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Quan trọng hơn, ngành hàng này cần nâng cao năng lực nội tại. Cụ thể, cần xây dựng chiến lược phát triển cá rô phi quốc gia với các mục tiêu rõ ràng về chất lượng con giống, vùng nuôi an toàn dịch bệnh, ứng dụng khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và xây dựng thương hiệu. Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn. Trong đó, Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và một số thị trường Trung Đông vẫn còn nhiều dư địa nếu doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn ngày càng cao.
Hơn hết, doanh nghiệp cũng cần chuyển từ tư duy mở rộng sản lượng sang nâng cao giá trị sản phẩm, đầu tư chế biến sâu, phát triển các dòng sản phẩm phù hợp với từng thị trường và tăng khả năng cạnh tranh bằng chất lượng thay vì chỉ bằng giá.
Theo ông, ngành hàng cá rô phi Việt Nam vẫn có nhiều vấn đề tồn tại, như chất lượng con giống chưa đồng đều, vùng nuôi đạt chuẩn quốc tế còn hạn chế, việc kiểm soát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc chưa thực sự đồng bộ. Đặc biệt, ngành còn thiếu một chiến lược phát triển tổng thể cũng như một thương hiệu quốc gia đủ mạnh.
“Nếu vẫn cạnh tranh chủ yếu bằng giá thì lợi thế đó sẽ không bền vững. Điều thị trường cần ngày càng nhiều là chất lượng, sự ổn định và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Muốn giữ thị trường Brazil, cá rô phi Việt Nam cần phải thay đổi từ gốc. Trước mắt, các cơ quan chức năng Việt Nam cần tăng cường trao đổi với Brazil thông qua các kênh ngoại giao và kỹ thuật để cung cấp đầy đủ bằng chứng khoa học về kiểm soát dịch bệnh, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Quan trọng hơn, ngành hàng này cần nâng cao năng lực nội tại. Cụ thể, cần xây dựng chiến lược phát triển cá rô phi quốc gia với các mục tiêu rõ ràng về chất lượng con giống, vùng nuôi an toàn dịch bệnh, ứng dụng khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và xây dựng thương hiệu. Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn. Trong đó, Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và một số thị trường Trung Đông vẫn còn nhiều dư địa nếu doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn ngày càng cao.
Hơn hết, doanh nghiệp cũng cần chuyển từ tư duy mở rộng sản lượng sang nâng cao giá trị sản phẩm, đầu tư chế biến sâu, phát triển các dòng sản phẩm phù hợp với từng thị trường và tăng khả năng cạnh tranh bằng chất lượng thay vì chỉ bằng giá.
“Phép thử” cho cả ngành hàng
Theo Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi của Brazil có thể chưa trở thành hiện thực, nó có thể chỉ là một biến cố ngắn hạn, nhưng những vấn đề mà nó đặt ra lại mang tính dài hạn.
Nếu coi đây chỉ là một khó khăn trước mắt và chờ kết quả đàm phán, ngành hàng cá rô phi sẽ tiếp tục đối mặt với những rào cản tương tự trong tương lai. Ngược lại, nếu xem đó là cảnh báo với ngành hàng cần củng cố, xây dựng toàn bộ chuỗi giá trị bền vững, từ con giống, vùng nuôi, quản lý dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, cá rô phi Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc hơn để giữ được thị trường Brazil cũng như chinh phục những thị trường khó tính khác.
Nhìn ở góc độ đó, “phép thử” Brazil không chỉ là câu chuyện của một thị trường xuất khẩu, mà là phép thử đối với năng lực cạnh tranh và chiến lược phát triển dài hạn của toàn ngành cá rô phi Việt Nam.
Nếu coi đây chỉ là một khó khăn trước mắt và chờ kết quả đàm phán, ngành hàng cá rô phi sẽ tiếp tục đối mặt với những rào cản tương tự trong tương lai. Ngược lại, nếu xem đó là cảnh báo với ngành hàng cần củng cố, xây dựng toàn bộ chuỗi giá trị bền vững, từ con giống, vùng nuôi, quản lý dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, cá rô phi Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc hơn để giữ được thị trường Brazil cũng như chinh phục những thị trường khó tính khác.
Nhìn ở góc độ đó, “phép thử” Brazil không chỉ là câu chuyện của một thị trường xuất khẩu, mà là phép thử đối với năng lực cạnh tranh và chiến lược phát triển dài hạn của toàn ngành cá rô phi Việt Nam.
Brazil hiện là thị trường tăng trưởng nhanh đối với cá rô phi Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi sang Brazil đạt 148.000 USD;năm 2025 đạt khoảng 11 triệu USD và 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 34 triệu USD, chiếm khoảng 54% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam.
Hồng Hà
The post Từ “phép thử” Brazil nhìn lại ngành cá rô phi Việt Nam appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...