T
Thu Hồng
Guest
Từ khai thác biển sang quản trị biển
Sau 8 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của biển được nâng lên rõ rệt. Hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật về biển tiếp tục được hoàn thiện; công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quản trị biển được tăng cường. Kinh tế biển tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng của nền kinh tế, trong khi đời sống người dân vùng ven biển, hải đảo từng bước được cải thiện.
Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng bộc lộ không ít hạn chế. Nhận thức về vị trí, vai trò của biển và yêu cầu xây dựng quốc gia biển mạnh ở một số nơi chưa đầy đủ; quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Thể chế, chính sách còn thiếu đồng bộ, hiệu lực quản lý nhà nước có mặt còn hạn chế, chức năng và nhiệm vụ giữa các cơ quan còn chồng chéo.
Sau 8 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của biển được nâng lên rõ rệt. Hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật về biển tiếp tục được hoàn thiện; công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quản trị biển được tăng cường. Kinh tế biển tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng của nền kinh tế, trong khi đời sống người dân vùng ven biển, hải đảo từng bước được cải thiện.
Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng bộc lộ không ít hạn chế. Nhận thức về vị trí, vai trò của biển và yêu cầu xây dựng quốc gia biển mạnh ở một số nơi chưa đầy đủ; quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Thể chế, chính sách còn thiếu đồng bộ, hiệu lực quản lý nhà nước có mặt còn hạn chế, chức năng và nhiệm vụ giữa các cơ quan còn chồng chéo.
Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia biển mạnh. Ảnh: ST
Knh tế biển chưa phát huy tương xứng tiềm năng, lợi thế; cơ cấu ngành chuyển dịch chậm, năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh chưa cao. Trong khi đó, ô nhiễm môi trường biển, suy giảm nguồn lợi thủy sản, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xói lở bờ biển diễn biến phức tạp. Việc khắc phục cảnh báo “thẻ vàng” đối với khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) vẫn còn chậm.
Những vấn đề này cho thấy yêu cầu phát triển kinh tế biển không thể chỉ được nhìn từ góc độ khai thác tài nguyên. Việt Nam cần chuyển mạnh sang tư duy quản trị biển hiện đại, quản lý tổng hợp và thống nhất không gian biển quốc gia.
Theo định hướng mới trong Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương ban hành ngày 28/7/2026, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được xác định là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tư duy phát triển sẽ chuyển từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo từng ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển.
Đặt mục tiêu lớn cho kinh tế biển
Một trong những mục tiêu cụ thể được đặt ra đến năm 2030 theo Nghị quyết 20 là Việt Nam hướng tới hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số; quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên, không gian biển; từng bước làm chủ biển xa, biển sâu và các không gian phát triển mới trên biển. Kinh tế biển được định hướng phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao; đời sống người dân vùng ven biển, hải đảo được nâng cao; văn hóa biển được gìn giữ, phát huy; đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển.
Trong đó, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển được đặt mục tiêu đóng góp trên 70% GDP cả nước; thu nhập bình quân đầu người tại các địa phương ven biển cao hơn 1,2 – 1,3 lần mức bình quân cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu trên 11%/năm. Đồng thời, đội tàu biển Việt Nam phấn đấu đảm nhận 20% thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, trong khi chi phí logistics được đặt mục tiêu giảm xuống dưới 12% GDP. Cùng đó, phát triển du lịch biển, đảo với tốc độ tăng trưởng bình quân 14%/năm.
Trong bức tranh kinh tế biển mới, thủy sản được định hướng cơ cấu lại theo hướng hiện đại và bền vững, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với các vùng sinh thái và tích hợp đa giá trị. Giá trị sản xuất nuôi biển được đặt mục tiêu tăng bình quân 8%/năm, đưa tỷ trọng nuôi biển lên 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản.
Những vấn đề này cho thấy yêu cầu phát triển kinh tế biển không thể chỉ được nhìn từ góc độ khai thác tài nguyên. Việt Nam cần chuyển mạnh sang tư duy quản trị biển hiện đại, quản lý tổng hợp và thống nhất không gian biển quốc gia.
Theo định hướng mới trong Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương ban hành ngày 28/7/2026, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được xác định là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tư duy phát triển sẽ chuyển từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo từng ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển.
Đặt mục tiêu lớn cho kinh tế biển
Một trong những mục tiêu cụ thể được đặt ra đến năm 2030 theo Nghị quyết 20 là Việt Nam hướng tới hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số; quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên, không gian biển; từng bước làm chủ biển xa, biển sâu và các không gian phát triển mới trên biển. Kinh tế biển được định hướng phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao; đời sống người dân vùng ven biển, hải đảo được nâng cao; văn hóa biển được gìn giữ, phát huy; đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển.
Trong đó, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển được đặt mục tiêu đóng góp trên 70% GDP cả nước; thu nhập bình quân đầu người tại các địa phương ven biển cao hơn 1,2 – 1,3 lần mức bình quân cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu trên 11%/năm. Đồng thời, đội tàu biển Việt Nam phấn đấu đảm nhận 20% thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, trong khi chi phí logistics được đặt mục tiêu giảm xuống dưới 12% GDP. Cùng đó, phát triển du lịch biển, đảo với tốc độ tăng trưởng bình quân 14%/năm.
Trong bức tranh kinh tế biển mới, thủy sản được định hướng cơ cấu lại theo hướng hiện đại và bền vững, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với các vùng sinh thái và tích hợp đa giá trị. Giá trị sản xuất nuôi biển được đặt mục tiêu tăng bình quân 8%/năm, đưa tỷ trọng nuôi biển lên 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản.
Nâng cao tỷ trọng nuôi biển trong tổng giá trị sản xuất thủy sản. Ảnh: VGP
Nhiệm vụ trọng tâm được định hướng trong Nghị quyết 20 là tăng cường bảo tồn, phát triển nguồn gen, tự chủ sản xuất giống thủy sản; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong nuôi trồng, khai thác, bảo quản và chế biến. Cùng đó, giảm khai thác ven bờ, bảo vệ nguồn lợi, đồng thời đẩy mạnh khai thác xa bờ và phát triển nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Ưu tiên tín dụng cho nuôi biển xa bờ, nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao và phát triển các cụm công nghiệp nuôi biển.
Ngoài ra, nghiên cứu phát triển các mô hình mới như tàu nuôi trồng thủy sản thông minh, lồng nuôi thông minh tích hợp năng lượng tái tạo và công nghệ số. Đầu tư, nâng cấp hạ tầng, phát triển đồng bộ hệ thống bảo quản, chế biến và chuỗi công nghiệp phụ trợ. Song song với đó là việc hoàn thiện chính sách đối với ngư dân, ngư nghiệp và ngư trường thúc đẩy phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm; khuyến khích phát triển nghề cá giải trí.
Khoa học, công nghệ trở thành động lực then chốt
Để mở rộng không gian phát triển ra biển sâu, biển xa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực chính. Trong đó, định hướng đặt mục tiêu hình thành 2 – 3 tổ chức nghiên cứu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo biển dẫn đầu khu vực ASEAN; có 1 – 2 tàu nghiên cứu biển sâu lưỡng dụng và hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về biển. Tỷ lệ số hóa, tích hợp và chia sẻ dữ liệu về tài nguyên, môi trường, hạ tầng và hoạt động biển trong hệ thống quản lý nhà nước được đặt mục tiêu đạt 100%. Cùng đó, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám và Internet vạn vật sẽ được ứng dụng trong quản trị biển, quan trắc, giám sát, dự báo, cảnh báo thiên tai, quản lý không gian và bảo vệ môi trường biển.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Chính vì thế, việc phát triển kinh tế biển được đặt song song với yêu cầu bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái. Khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển trong giới hạn sinh thái, khả năng chịu tải của biển, đại dương. Mục tiêu đến năm 2030, diện tích các khu bảo tồn biển, ven biển đạt tối thiểu 6% diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia. Các hệ sinh thái rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi triều, đầm phá và những vùng sinh thái đặc thù sẽ được bảo vệ, phục hồi.
Đồng thời, mở rộng không gian phát triển ra biển xa, biển sâu và các không gian biển mới; hình thành các cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế, hành lang và vùng động lực có năng lực cạnh tranh cao.
Phấn đấu đến năm 2030, hình thành 5 – 6 trung tâm kinh tế biển mạnh và 3 khu kinh tế đặc biệt. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một Việt Nam là quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững từ biển. Nền quản trị biển được kỳ vọng đạt trình độ hiện đại, dựa trên khoa học và công nghệ tiên tiến; đời sống vật chất, tinh thần của người dân vùng biển, đảo được nâng cao toàn diện; văn hóa biển được bảo tồn và phát huy. Đồng thời, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển được giữ vững, vị thế và vai trò của Việt Nam trong hợp tác quốc tế, quản trị biển và đại dương toàn cầu được nâng cao.
Ngoài ra, nghiên cứu phát triển các mô hình mới như tàu nuôi trồng thủy sản thông minh, lồng nuôi thông minh tích hợp năng lượng tái tạo và công nghệ số. Đầu tư, nâng cấp hạ tầng, phát triển đồng bộ hệ thống bảo quản, chế biến và chuỗi công nghiệp phụ trợ. Song song với đó là việc hoàn thiện chính sách đối với ngư dân, ngư nghiệp và ngư trường thúc đẩy phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm; khuyến khích phát triển nghề cá giải trí.
Khoa học, công nghệ trở thành động lực then chốt
Để mở rộng không gian phát triển ra biển sâu, biển xa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực chính. Trong đó, định hướng đặt mục tiêu hình thành 2 – 3 tổ chức nghiên cứu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo biển dẫn đầu khu vực ASEAN; có 1 – 2 tàu nghiên cứu biển sâu lưỡng dụng và hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về biển. Tỷ lệ số hóa, tích hợp và chia sẻ dữ liệu về tài nguyên, môi trường, hạ tầng và hoạt động biển trong hệ thống quản lý nhà nước được đặt mục tiêu đạt 100%. Cùng đó, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám và Internet vạn vật sẽ được ứng dụng trong quản trị biển, quan trắc, giám sát, dự báo, cảnh báo thiên tai, quản lý không gian và bảo vệ môi trường biển.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Chính vì thế, việc phát triển kinh tế biển được đặt song song với yêu cầu bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái. Khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển trong giới hạn sinh thái, khả năng chịu tải của biển, đại dương. Mục tiêu đến năm 2030, diện tích các khu bảo tồn biển, ven biển đạt tối thiểu 6% diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia. Các hệ sinh thái rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi triều, đầm phá và những vùng sinh thái đặc thù sẽ được bảo vệ, phục hồi.
Đồng thời, mở rộng không gian phát triển ra biển xa, biển sâu và các không gian biển mới; hình thành các cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế, hành lang và vùng động lực có năng lực cạnh tranh cao.
Phấn đấu đến năm 2030, hình thành 5 – 6 trung tâm kinh tế biển mạnh và 3 khu kinh tế đặc biệt. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một Việt Nam là quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững từ biển. Nền quản trị biển được kỳ vọng đạt trình độ hiện đại, dựa trên khoa học và công nghệ tiên tiến; đời sống vật chất, tinh thần của người dân vùng biển, đảo được nâng cao toàn diện; văn hóa biển được bảo tồn và phát huy. Đồng thời, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển được giữ vững, vị thế và vai trò của Việt Nam trong hợp tác quốc tế, quản trị biển và đại dương toàn cầu được nâng cao.
Phạm Thu
The post Thay đổi tư duy trong quản trị biển hiện đại appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...